Hậu quả khôn lường cho nguy cơ tạm dừng metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên

(ViệtnamTrẻ) SÀI GÒN, Việt Nam – “Nếu bất khả kháng, chúng ta phải tạm dừng dự án metro số 1 TPHCM (đoạn Bến Thành – Suối Tiên) từ đầu năm 2018 thì hậu quả sẽ không lường hết được.”

Đó là ý kiến của ông Lê Nguyễn Minh Quang, trưởng Ban Quản Lý Dự Án Đường Sắt Đô Thị TPHCM, ngay sau khi Bộ Trưởng Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư Nguyễn Chí Dũng báo cáo Ủy Ban Thường Vụ Quốc Hội vào chiều 12 Tháng Mười, 2017, về tình trạng tắc vốn cho dự án metro số 1 TPHCM (đoạn Bến Thành – Suối Tiên), theo báo Tuổi Trẻ.

Ông Quang cho biết: “Năm 2006, thủ tướng đã thông qua báo cáo đầu tư xây dựng dự án do Cục Đường Sắt Việt Nam (Bộ Giao Thông Vận Tải) làm chủ đầu tư. Đơn vị được giao lập dự án đầu tư là Công Ty Cổ Phần Tư Vấn Thiết Kế Giao Thông Vận Tải Phía Nam (Tedi-South).”

“Thời điểm này, Việt Nam chưa làm tuyến metro nào, đơn vị tư vấn lập dự án cũng chưa có kinh nghiệm thực tiễn. Tổng mức đầu tư dự án được lập là 17,000 tỷ đồng (hơn $748,256 triệu). Cuối năm 2006, thủ tướng giao dự án về cho TPHCM. Sau khi tổng mức đầu tư 17,000 tỷ đồng được duyệt, chúng ta đã ký hiệp định vay số 1 với phía Nhật Bản vào năm 2007,” ông nói.

Tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên, đoạn đi qua quận Bình Thạnh hướng về trung tâm thành phố. (Hình: Hữu Khoa/Tuổi Trẻ)

TPHCM đã nhiều lần báo cáo

* Lý do mấu chốt được Bộ Trưởng Nguyễn Chí Dũng trình bày là tổng mức đầu tư đội lên quá cao (từ 17,000 tỷ đồng lên hơn 47,000 tỷ đồng), dự án thuộc thẩm quyền quyết định của quốc hội, trong khi Chủ Tịch Quốc Hội cho biết đến nay vẫn chưa nhận được báo cáo, tờ trình. Tại sao vậy, thưa ông?

– Tôi xin giải thích rõ thế này: Dự án metro số 1 với tổng mức đầu tư như trên, sau khi xin ý kiến các bộ, được thủ tướng cho phép thực hiện các bước triển khai.

Từ Tháng Giêng, 2008, đơn vị tư vấn trúng thầu là liên danh NJPT (gồm các công ty tư vấn Nhật Bản, đứng đầu là Công Ty Nippon Koei – đơn vị có kinh nghiệm trong thiết kế, tư vấn lĩnh vực giao thông vận tải).

NJPT đã nghiên cứu và khẳng định các thiết kế ban đầu như nhà ga, số lượng các đoàn tàu, an toàn… là chưa phù hợp. Sau đó, NJPT thiết kế lại và đề xuất tổng mức đầu tư là 47,000 tỷ đồng (hơn $2,069 tỷ).

Để bảo đảm thận trọng, chúng ta đã mời các công ty của Singapore (Công Ty Singapore Mass Rapid Transit và Công Ty CPG) thẩm tra độc lập và kết luận tổng mức đầu tư là phù hợp. Sau đó, Cơ Quan Hợp Tác Nhật Bản (JICA) cam kết sẽ xem xét việc tăng vốn ODA cho dự án.

Ông Lê Nguyễn Minh Quang. (Hình: Tự Trung/Tuổi Trẻ)

Năm 2010, TPHCM đã có báo cáo thủ tướng và thủ tướng đã cho lấy ý kiến các bộ: Giao Thông Vận Tải, Tài Chính, Kế Hoạch và Đầu Tư. Kết quả các bộ đều đồng thuận.

Trên cơ sở đó, ngày 25 Tháng Tám, 2011, Thủ Tướng Chính Phủ có công văn đồng ý để Ủy Ban Nhân Dân TPHCM phê duyệt điều chỉnh dự án và triển khai các bước tiếp theo.

Ngày 21 Tháng Chín, 2011, Ủy Ban Nhân Dân TPHCM đã ra quyết định số 4480 phê duyệt tổng mức đầu tư dự án này, con số là 47,000 tỷ đồng.

Vì vậy, ý kiến cho rằng thành phố đề nghị tăng vốn nhưng chưa ai phê duyệt là chưa chính xác.

Khi quốc hội ban hành nghị quyết số 49 về đầu tư công, cho rằng với tổng mức đầu tư được điều chỉnh như trên, dự án này phải được quốc hội xem xét.

Do đó, tại cuộc làm việc của Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc với tập thể lãnh đạo TPHCM ngày 23 Tháng Sáu, 2017, Ủy Ban Nhân Dân TPHCM mới kiến nghị thủ tướng cho ý kiến – do chính phủ mới có thẩm quyền trình ra quốc hội.

Công trường gói thầu 1a dài 747 mét từ chợ Bến Thành tới Nhà Hát Thành Phố hiện đã thi công đạt 13.5% khối lượng. (Hình: Thuận Thắng/Tuổi Trẻ)

Về phần mình, hằng năm Ủy Ban Nhân Dân TPHCM đều có báo cáo với Bộ Giao Thông Vận Tải và Bộ Giao Thông Vận Tải thừa ủy quyền của thủ tướng, thay mặt chính phủ báo cáo quốc hội về dự án.

Chúng tôi xin khẳng định rằng đây là dự án trọng điểm về cơ sở hạ tầng giao thông, hết sức quan trọng với sự phát triển của TPHCM, thành phố đã nhiều lần báo cáo, kiến nghị chứ không phải thiếu trách nhiệm.

Bây giờ trình quốc hội là thẩm quyền của chính phủ. Vì vậy, chúng tôi hết sức tha thiết đề nghị các cơ quan tham mưu của chính phủ, đặc biệt là các bộ: Kế Hoạch và Đầu Tư, Giao Thông Vận Tải có hành động kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho dự án.

Một đoạn hầm tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên được robot TBM khoan thành công tại nhà ga Ba Son, quận 1, TPHCM. (Hình: Quang Định/Tuổi Trẻ)

Hệ lụy không thể hình dung được

* Như vậy, vấn đề của dự án không phải là thiếu tiền, mà là thủ tục chi tiền?

– Đúng vậy. Ai đó nói rằng dự án chưa có vốn là không đúng. Bởi vì khi thủ tướng đã đồng ý về chủ trương, Ủy Ban Nhân Dân TPHCM phê duyệt tổng mức đầu tư dự án thì mới có đủ cơ sở đàm phán hiệp định vay vốn ODA.

Tính đến thời điểm này, chúng ta đã ký kết hiệp định vay số 1 vào năm 2007 (sau khi tổng mức đầu tư 17,000 tỷ đồng được duyệt), hiệp định vay số 2 vào năm 2012 và hiệp định vay số 3 vào năm 2016 (sau khi tổng mức đầu tư 47,000 tỷ đồng được duyệt), tổng số vốn cho dự án mà chúng ta đã đàm phán và ký các hiệp định vay với phía Nhật là 155 tỷ yen, tương đương 31,000 tỷ đồng (hơn $1,364 tỷ).

Chính JICA khi làm việc với chúng tôi, họ than phiền vốn thì phía Nhật đã thu xếp xong rồi, tại sao Việt Nam cứ trả lời là do thủ tục này nọ nên không thể giải ngân được, trong khi nhà thầu dọa dừng thi công bởi chúng ta chưa có tiền trả họ. Khối lượng công việc của dự án đến nay đã thực hiện khoảng 40% rồi.

Mong muốn lớn nhất của TPHCM là kiến nghị chính phủ sớm trình quốc hội xem xét, bởi dự án chậm ngày nào là gây ra thiệt hại nhiều mặt và ảnh hưởng rất lớn.

Trong khi chờ thủ tục trình ra quốc hội, thành phố đề nghị thủ tướng cho phép ứng trước số vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn chưa kịp giải ngân năm 2017 để trả nợ cho các nhà thầu.

Tại cuộc làm việc với lãnh đạo TPHCM, thủ tướng đã giao Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư báo cáo thủ tướng trước ngày 30 Tháng Bảy nhưng đến thời điểm này, theo tôi được biết, bộ vẫn chưa báo cáo thủ tướng.

Đồ họa tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên. (Hình: Tuổi Trẻ)

* Xin ông nói rõ các hệ lụy gây ra bởi tình trạng tắc vốn của dự án này?

– Thứ nhất, đến thời điểm này, đồng loạt các nhà thầu Nhật Bản đã có thông báo với chúng tôi là họ sẽ giãn tiến độ, thậm chí có nhà thầu đã đặt vấn đề xem xét việc tố tụng. Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch hoàn thành dự án vào năm 2020.

Nếu không hoàn thành xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đúng kế hoạch sẽ ảnh hưởng rất lớn tới quyết định đầu tư và tiến độ đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.

Thứ hai, phía Nhật Bản nhiều lần đề nghị chúng ta, cả với Ủy Ban Nhân Dân thành phố và với chính phủ, là cần tôn trọng các hiệp định vay vốn và tiến độ giải ngân vốn vay.

Bởi vì điều này liên quan đến kế hoạch thu xếp vốn của nhà tài trợ, không chỉ với riêng metro số 1 mà còn đối với các tuyến khác nữa. Có nghĩa là sự chậm trễ sẽ ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản.

Thứ ba, nếu các nhà thầu giãn tiến độ thì họ sẽ rút nhân lực, thiết bị tới các dự án trong khu vực mà họ đang triển khai ở Singapore, Malaysia, Indonesia…

Với những hệ lụy như vậy, một lần nữa chúng tôi hết sức tha thiết đề nghị chính phủ trình quốc hội xem xét càng sớm càng tốt. Nếu bất khả kháng, chúng ta phải tạm dừng dự án từ đầu năm 2018 thì hậu quả sẽ không lường hết được. (LÊ KIÊN)

Metro đoạn từ ngã tư Thủ Đức tới Suối Tiên. (Hình: Thuận Thắng/Tuổi Trẻ)

Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư “quên” chỉ đạo của thủ tướng?

“Về việc ứng vốn ODA dự án đường sắt đô thị TPHCM tuyến số 1: đồng ý về chủ trương ứng trước vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016-2020 để thực hiện dự án theo tiến độ, đẩy mạnh giải ngân, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của thành phố; giao Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư chủ trì, phối hợp với Bộ Tài Chính, đề xuất cụ thể, báo cáo thủ tướng trước ngày 30 Tháng Bảy, 2017.

Về việc điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án đường sắt đô thị TPHCM đối với tuyến số 1 Bến Thành – Suối Tiên và tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương: Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư hướng dẫn Ủy Ban Nhân Dân TPHCM thực hiện các thủ tục theo quy định, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.”

(Trích thông báo kết luận của Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc tại buổi làm việc với lãnh đạo TPHCM ngày 23 Tháng Sáu, được Bộ Trưởng – Chủ Nhiệm Văn Phòng Chính Phủ Mai Tiến Dũng ký ngày 5 Tháng Bảy).

Dự án metro TPHCM ‘tắc’ vì đội vốn quá cao

Cần nhắc lại, Bộ Trưởng Bộ Kế Hoạch Đầu Tư Nguyễn Chí Dũng cho biết dự án metro Bến Thành – Suối Tiên do đề nghị tăng vốn quá cao nên thẩm quyền quyết định thuộc quốc hội, trong khi lãnh đạo quốc hội cho biết chưa nhận được báo cáo nào. 

Đây là thông tin đáng quan ngại được tiết lộ tại phiên họp Ủy Ban Thường Vụ Quốc Hội chiều 12 Tháng Mười, 2017, tiếp tục thảo luận về kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế – xã hội và ngân sách năm 2017, kế hoạch năm 2018.

Bộ Trưởng Nguyễn Chí Dũng lo việc “tắc” vốn sẽ khiến dự án metro TPHCM để lại hậu quả nghiêm trọng. (Hình: Quochoi.vn)

Bộ Trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết vấn đề rất lớn đang tồn tại khiến dự án bị đình trệ mà chưa được quan tâm tháo gỡ, đó là việc đề nghị tăng số vốn đầu tư quá lớn.

Cụ thể, dự án được phê duyệt với dự toán ban đầu là 17,000 tỷ đồng, nhưng sau đó thành phố đề nghị tăng thêm 30,000 tỷ đồng.

“Khi đó, phó thủ tướng chính phủ đã đề nghị ủy quyền cho TPHCM phê duyệt mức dự toán này. Tuy nhiên, mức vốn thể hiện sau đó cho thấy dự án này thuộc diện công trình quan trọng quốc gia, phải báo cáo quốc hội,” Bộ Trưởng Nguyễn Chí Dũng nói.

Cho đến nay, dự án vẫn chưa thực hiện phê duyệt tổng mức đầu tư vì số vốn cần cấp phát thêm chưa có được sự thỏa thuận thống nhất giữa Bộ Giao Thông Vận Tải, Bộ Tài Chính và TPHCM về tỷ lệ vốn cấp phát từ trung ương.

Phần vốn nằm trong dự toán ban đầu thì đã cấp phát hết.

Lo lắng là nếu không giải quyết xong việc này, hệ quả để lại từ dự án metro dang dở sẽ nghiêm trọng, khó lường, trong đó có cả vấn đề quan hệ đối ngoại của đất nước, Bộ Trưởng Nguyễn Chí Dũng mong quốc hội sớm phê duyệt cho phần vốn “đội” thêm. 

Tuy nhiên, cả Chủ Tịch Quốc Hội Nguyễn Thị Kim Ngân và Phó Chủ Tịch Quốc Hội Phùng Quốc Hiển đều khẳng định chưa nhận được bất cứ tờ trình, báo cáo nào nên quốc hội chưa thể xem xét.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *